Actief folaat

Beschrijving

Folaat is een algemene benaming voor een groep structureel verwante verbindingen met eenzelfde werking als de B-vitamine foliumzuur. Folaten komen van nature voor in voeding, met als voornaamste bron groene (blad)groenten en fruit, maar hebben als nadeel dat ze redelijk instabiel zijn. Vooral tijdens de voedselbereiding is het verlies aan folaten erg hoog.

Zelfs bij een optimale inname van folaatrijk voedsel is het moeilijk om aan de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH) te komen. Het synthetische foliumzuur, dat alleen voorkomt in supplementen en verrijkt voedsel, is daarentegen heel stabiel en wordt beter geabsorbeerd door het lichaam.

Foliumzuur wordt sinds jaren in verschillende landen aan levensmiddelen toegevoegd. Dit was vooral bedoeld om geboorteafwijkingen als neurale buisdefecten (o.a. open ruggetje) bij pasgeborenen te voorkomen. Daarnaast bleek een goede folaatspiegel van essentieel belang, onder meer ter preventie van hart- en vaatziekten en mogelijk ook neuropsychiatrische ziekten als dementie en depressie.

Werking

Folaatverbindingen bestaan uit 3 delen, een pteridine-ring, verbonden aan para-aminobenzoëzuur en een restgroep bestaande uit mono- of polyglutamaten. Folaten in  voeding bestaan uit verschillende vormen van polyglutamaat en foliumzuur refereert aan de synthetische vorm monoglutamaat.

Onder invloed van het enzym methyltetrahydrofolaat reductase (MTHFR), worden folaten en foliumzuur in het lichaam omgezet naar de actieve vorm 5-methyltetrahydrofolaat (5-MTHF). Deze actieve folaatvorm is noodzakelijk voor de overdracht van 1-carbon groepen, de zgn. stikstofverbindingen en is op deze wijze betrokken bij alle processen waarbij dit metabolisme een rol speelt. Zo heeft het een belangrijke sleutelfunctie in de metabolisering van aminozuren, in methylatieprocessen en in de DNA-synthese.

De omzetting van foliumzuur verloopt echter volgens een complex en traag proces, waardoor vaak een deel van het foliumzuur als inactieve vorm blijft circuleren in het bloed. Onderzoeken hebben aangetoond dat er bij een aanzienlijk deel van de mensen sprake is van een inefficiënte werking van het enzym MTHFR, waardoor er te weinig van het actieve
5-MTHF wordt gevormd. Bovendien heeft foliumzuur niet de capaciteit om de bloed-hersenbarrière te passeren, terwijl 5-MTHF als enige folaatvorm dat wel kan, wat mogelijk gunstig is bij cognitieve en neuropsychiatrische problemen.

Directe inname van actief folaat omzeilt de eventuele nadelen van foliumzuur. Waar voorheen suppletie met het calciumderivaat (5-MTHF-calcium) werd aanbevolen, is inmiddels gebleken dat het glucosaminezout van folaat (5-MTHF-glucosamine) de beste resultaten geeft. 5-MTHF-glucosamine biedt de volgende belangrijke voordelen:

  • het heeft een veel betere biobeschikbaarheid dan foliumzuur en 5-MTHF-calcium
  • het wordt rechtstreeks door de lichaamscellen geabsorbeerd
  • in tegenstelling tot foliumzuur passeert het evenals 5-MTHF de bloed-hersenbarrière
  • een hoge mate van chemische stabiliteit
  • er is geen conflict met co-enzym B12
  • het wordt als zeer veilig beschouwd

Indicaties

Zwangerschap
Gedurende de zwangerschap is er sprake van een verhoogde folaatbehoefte, vanwege de betrokkenheid van folaat bij celdelingprocessen. Een goede folaatspiegel voor en tijdens de zwangerschap is essentieel ter preventie van neurale buisdefecten, maar is ook van belang ter voorkoming van andere geboorteafwijkingen.

Miskramen, vroeggeboorten of een te laag geboortegewicht (foetale groeiachterstand) kunnen een gevolg zijn van een folaattekort. Een goede folaatinname gedurende de hele zwangerschap is essentieel voor een gezonde ontwikkeling van de foetus. Bovendien zijn er aanwijzingen dat een goede folaatspiegel een positief effect heeft op de bloeddruk van de moeder tijdens de zwangerschap.

Hart- en vaatziekten
Een belangrijke en onafhankelijke risicofactor voor cardiovasculaire aandoeningen (atherosclerose, hartinfarct e.d.) en cerebrovasculaire aandoeningen (beroerte) is een verhoogd homocysteïnegehalte in het bloed (hyperhomocysteïnemie). Folaat is betrokken bij het metabolisme van homocysteïne, door middel van de remethylering van homocysteïne naar methionine. Een folaattekort heeft dan ook een verhoogde homocysteïnespiegel tot gevolg.

Onderzoeken wijzen uit dat het risico op hart- en vaatziekten, met name op beroertes, aanzienlijk afneemt wanneer de homocysteïnespiegel daalt richting normale waarden. Zo werden bijvoorbeeld 957 deelnemers, afkomstig uit een grote Duitse prospectieve cohortstudie, 6 jaar gevolgd. Het risico op het krijgen van een beroerte bleek significant hoger te zijn bij een lage vitamine B12-status, vooral in combinatie met een lage folaatstatus. De daarmee gepaard gaande stijging van de homocysteïnespiegel wordt geassocieerd met het risicoverhogende effect. Suppletie van actief folaat, vooral in combinatie met vitamine B12 en B6 kan de homocysteïnespiegel verlagen.

Neuropsychiatrische aandoeningen
Vitamine B12 en folaat lijken beide een belangrijke rol te spelen bij een goede hersenfunctie. Zowel een B12-tekort als een folaattekort wordt geassocieerd met depressie, schizofrenie en dementie, waaronder alzheimer.

Volgens verschillende studies is een van de oorzaken voor folaattekort een genetische verandering in het MTHFR-gen, waardoor de synthese van actief folaat verstoord wordt. Uit onderzoek is gebleken dat bij mensen met bovenstaande neuropsychiatrische aandoeningen significant vaker sprake is van deze genetische verandering in het MTHFR-gen. Therapeutische behandeling met beide vitamines lijkt de ernst van de symptomen bij deze aandoeningen te doen afnemen.

Bij ouderen ziet men relatief vaak een hyperhomocysteïnemie met een verergering in de achteruitgang van cognitieve functies, mogelijk leidend tot dementie. Een goede folaatstatus, evenals een goede vitamine B12-status, is essentieel. Vooral bij ouderen dient men wel extra alert te zijn op een vitamine B12-deficiëntie en dit altijd in het behandelplan mee te nemen.

Folaatdeficiënties
Een tekort of een suboptimale folaatspiegel kan het gevolg zijn van een verhoogde folaatbehoefte en/of een verlaagde biobeschikbaarheid. De oorzaken hiervoor zijn verschillend. Te denken valt aan: ondervoeding (diëten, eetstoornissen), malabsorptie (o.a. coeliakie, spruw), alcohol- en drugsmisbruik en een verhoogde behoefte door ziekte of zwangerschap. Folaattekort wordt beschouwd als het meest voorkomende vitaminetekort ter wereld, vooral bij kinderen, zwangeren en ouderen.

Megaloblastaire anemie
Deze vorm van bloedarmoede, waarbij er door het beenmerg afwijkende, grote rode bloedcellen worden aangemaakt, kan ontstaan door een tekort aan vitamine B12 of folaat. In tegenstelling tot vitamine B12 kan een tekort aan folaat betrekkelijk snel ontstaan.

Contra-Indicaties

Actief folaat, in de vorm van 5-MTHF-glucosamine, kan veilig gebruikt worden. Er zijn aanwijzingen dat suppletie van foliumzuur vanaf een dosis van 5 mg mogelijk de bijkomende neurologische klachten van pernicieuze anemie kunnen verergeren of uitlokken. Of dit werkelijk zo is en of dit ook geldt voor actief folaat is nog onduidelijk. Bij overgevoeligheid dient het gebruik van actief folaat te worden vermeden.

Bijwerkingen

Van actief folaat zijn geen bijwerkingen bekend.

Interacties

De geneesmiddelen sulfasalazine, cimetidine, maagzuurremmers, NSAID’s (bij chronisch gebruik) en anti-epileptica verhogen de folaatbehoefte door een interfererende werking op de folaatstofwisseling (foliumzuurantagonisten). Voorzichtigheid is met name geboden bij anti-epileptica omdat het epileptische aanvallen kan doen vermeerderen.

Dosering

De aanbevolen dagelijkse dosering van 5-MTHF-glucosamine is dezelfde als bij foliumzuur. Voor volwassenen is dit 300 µg. Voorafgaand aan de conceptie en gedurende de zwangerschap is dit 700 µg en bij vrouwen die borstvoeding geven 400 µg. Bij kinderen staat de dosis in verhouding tot het lichaamsgewicht. De therapeutische dosering is afhankelijk van de aandoening. De veilige bovengrens voor 5-MTHF-glucosamine is voor een volwassene gesteld op 1800 mcg/dag.

Referenties

  1. Alternative Medicine Review Volume 10, Number 3 September 2005
  2. Alternative Medicine Review Volume 10, Number 4 December 2005
  3. Bottiglieri T, Laundy M, Crellin R, Toone BK, Carney MWP, Reynolds EH. Homocysteine, folate, methylation, and monoamine metabolism in depression. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2000;69:228-232
  4. Das UN. Folic acid says NO to vascular diseases. Nutrition. 2003 Jul-Aug;19(7-8):686-92
  5. De Lau LML, Refsum H, Smith AD, Johnston C, Breteler MMB. Plasma folate concentration and cognitive performance: Rotterdam Scan Study1_3. Am J Clin Nutr. 2007;89:728-34
  6. EFSA ANS Panel (EFSA Panel on Food Additives and Nutrient Sources added to Food), 2013;   Scientific Opinion on (6S)-5-methyltetrahydrofolic acid, glucosamine salt, as a source of   folate added for nutritional purposes to food supplements. EFSA Journal 2013;11(10):3358.[20  pp.] doi:10.2903/j.efsa2013.3358
  7. Farkas M, Keskitalo S, Smith DE, Bain N, Semmler A, Ineichen B, et al. Hyperhomocysteinemia in Alzheimer’s disease: the hen and the egg? J Alzheimers Dis. 2013;33(4):1097-104
  8. Fava M, Mischoulon D. Folate in depression: efficacy, safety, differences in formulations, and  clinical issues. J Clin Psychiatry. 2009;70 Suppl 5:12-7
  9. Gezondheidsraad. Naar een optimaal gebruik van foliumzuur. Den Haag: Gezondheidsraad,  2008; publicatienr. 2008/02
  10. Gilbody S, Lewis S, Lightfoot T. Methylenetetrahydrofolate reductase (MTHFR) genetic polymorphisms and psychiatric disorders: a HuGE review. Am J Epidemiol. 2007 Jan;1;165(1):1-13
  11. Joseph A, Mitchell, Ph.D.,LPC. The Effect of Folic Acid an B12 on Depression: Twelve Case Studies. J of Orthomoleculair Med. 2007 Vol. 22, No. 4
  12. McNulty H, Pentieva K, Hoey L, Strain JJ, Ward M. Nutrition Throughout Life: Folate. Int J Vitam  Nutr Res. 2012 Oct;82(5):348-354
  13. Obeid R, McCaddon A, Herrmann W. The role of hyperhomocysteinemia and B-vitamin  deficiency in neurological and psychiatric diseases. Clin Chem Lab Med. 2007;45(12):1590-606
  14. Papakostas GI, Cassiello CF, Lovieno N. Folates and S-adenosylmethionine for major depressive Disorder. Can J Psychiatry 2012 Jul;57(7):406-13
  15. Pietrzik K, Bailey L, Shane B. Folic acid and L-5-methyltetrahydrofolate: comparison of clinical  pharmacokinetics and pharmacodynamics. Clin Pharmacokinet. 2010 Aug;49(8):535-48
  16. Renzhe C, Hiroyasu I, Chigusa D, Shogo K, Akiko T. Dietary Folate and Vitamin B6 and B12  Intake in Relation to Mortality From Cardiovascular Diseases: Japan Collaborative Cohort Study. Stroke. 2010 April;41:1285-1289
  17. Reynolds EH. The neurology of folic acid deficiency. Handb Clin Neurol. 2014;120:927-43
  18. Roffman JL, Lamberti JS, Achtyes E, Macklin EA, Galendez GC, Raeke LH, Silverstein NJ, Smoller JW, Hill M, Goff DC. Randomized multicenter investigation of folate plus vitamin B12 supplementation in schizophrenia. JAMA Psychiatry. 2013 May;70(5):481-9
  19. Russell RM, Golner BB, Krasinski SD, Sadowski JA, Suter PM, Braun CL. Effect of antacid and H2 receptor antagonists on the intestinal absorption of folic acid. J Lab Clin Med. 1988 Oct;112(4):458-63
  20. Sener U, Zorlu Y, Karaguzel O, Ozdamar O, Coker I, Topbas M. Effects of common anti-epileptic drug monotherapy on serum levels of homocysteine, vitamin B12, folic acid and vitamin B6. Seizure. 2006 Mar;15(2):79-85
  21. Seremak-Mrozikiewicz A. Metafolin—alternative for folate deficiency supplementation in  pregnant women. Ginekol Pol. 2013 Jul;84(7):641-6
  22. Vos E, Eng M. A Comment on Safe Upper Levels of Folic Acid, B6 and B12
  23. Weikert C, Dierkes J, Hoffmann K, Berger K, Drogan D, Klipstein-Grobusch K, et al. B vitamin plasma levels  and the risk of ischemic stroke and transient ischemic attack in a German cohort. Stroke. 2007  Nov;38(11):2912-8
  24. Zappacosta B, Mastroiacovo P, Persichilli S, Pounis G, Ruggeri S, Minucci A, et al.  Homocysteine lowering by folate-rich diet or pharmacological supplementations in subjects  with moderate hyperhomocysteinemia. Nutrients. 2013 May 8;5(5):1531-43

Cookies

Als u verder klikt op onze website, gaat u er ook mee akkoord dat we cookies gebruiken. Daarmee verzamelen we gegevens en volgen we wat bezoekers doen op onze website. Met die informatie verbeteren we onze website en tonen we informatie die aansluit bij wat u interesseert. Als u geen cookies accepteert, kunt u geen video's bekijken of content delen op social media. Meer informatie.

Cookies zelf instellen